Ни кызганыч, без белгән-күргәннәрне сез белмисез!..
Исән чагында аралашып яшәгән Сталин лагереның, тагын бер
тоткыны хакында бәян кылам Гәзитебезнен Мәрьям Дибаева җитәкләгән
информация бүлегендә эшләгән чагым. (2012 елда бу апабыз 96 яшенә
чыккач нафат булды.)
Алтмышынчы елларда редакциябезгә, кулына авыр букча тотып, бер хәбәрче килеп иори иде
— Ә-ә-ә. тюрколог, әйдә, түрдән уз! — дип каршы ала аны мөдиребез Хәл-әхвәл сорашалар, яшьлекләрен искә тошерәләр
— Госман. Гарәфетдин абыеңның материалларын \ к н генә каран җибәр шунда. Аны төзәтәсе юк. — ди Мәрьям апа. мина күрсәтмәсен җиткереп.
Ә менә табигать хикмәтләре, кош-кортлар, җәнлекләр тормышы гурында тучыны ни очен «тюрколог» дип йортә. бүгенгәчә гөшенә алмыйм Хәер, үзләре беләдер ул кадәресен?! Хәбәрчебез гади генә автор түгел анысы Я пчы Гарәфи (тулы исеме Гарәфетдин) Хәсәнон заманында әдәбият мәйданында үз атын уйнаткан шәхес. Анын соңрак басылган Кошларым-дус шрым» дигән китабы автор имзасы белән архивымда а к [Ә с ыслана Инде кыскача гына үзе белән танышыйк Гарәфетдин Казанда, анын да эшче-һонәрчсләр белән кайнап торган атаклы Яна unci.» [Ә һөнәрчеләр гаиләсендәтуып-үсә Шунда урта мәктәпне гәмамлыи Әдәбиятка бик ншм.ш килә. Элек Мәрьям Дибаева зшләгән «Яшь Ленинчы- (хәзерге «Сабантуй») [.иш силә басыла башлый. Уноч яшендә, Татарстан я (учыларынын Беренче съездында (1934), яшь автор буларак Кормили мөнбәренә күтәрелә, анда балалар әдәбияты турында я кынлы нотык гота Ka6ai ип әйтәм 13 яшендә! Соңыннан бу хакта Максим Горький ук- «Известия» гәзитендө язып чыга. яшь каләм иясен мактап телгә ала 1938-1941 елларда яшь авторның «Яр башында болан-, -Чуар гарвкан фаҗигасе», «Печән өсте яки 1өҢГӘр чыпчык» Һәм башка КИТаП ИрЫ ДӨНЬЯ КүрӨ
ГУЛА1 «илләре аны читләтеп үтми, унтугыз яшьлек erei яманаты чыккан Пе [әтән гөрмәсенә килен каба У i монда шагыйрь Хәсән Гуфан бе ыи бер камерада утыра Кыйналган өлкән каләмдәшенен яраланган к\ 1ЫН у юнен күлмәген ерткалан бәйли Шагыйрьне одеялына гөреп кылыта Болары готкыннарнын истәлегеннән дә мәгълүм фаш ир Камерадан вакьл 1ыча котылган Г.Хөсөнов тизрәк Себер якларына чыгып сыза Кызылъяр гөбөгендөге бер авылда ятим балалар йортында гада ипче аннары гәрбияче п\ п,]н хезмә! т . - Я (мыштан узмыш юк ш юр бил Башк тарный кайтыр вакыты якын [ашкан мә i (ә инде 1952 с ira аяк баскач l арөфи Хәсәновны гагын үзен сагалап торган ГУЯАГка имеп гыгалар Әмма абзыебыз, ни гөпченсәк гө, андагы \.< i юрне ачы [ып сөй [әмә ie \вы 1ына ^\ каптырып җибәргәннәр, сүз куертмаска аш «ерткөннөр иярсен Ьси., шунысын гына ым ми.!
Унөч ел утырганнан ton. иреккә чыгарылгач, Гарәфи Хәсәне шәһәренә кайтып урнаны Әйткәнемчә, редакциягә, яраткан rei матур матур хикәя язмалар китерде Мин алармы карап кына чью ни каләм i ыкмы ич л шунда \к м ш и ie п .11 ип ы саннарына пжь и м итем
Хезмәтен хөрмәтләгән редакторны кем яратмасын?! Гарәфи абзый туп-туры минем өстәл янына елыша, тормышым белән кызыксына, кайбер нәрсәләр хакында ихлас киңәшләрен бирә. Үзенен язасы планнары белән уртаклаша. ГУЛАГ анын рухын сындыра алмаган. Эчкерсез, ачык күңелле, җор телле булып калган.
Дөнья түгәрәк бит ул, егетләр! Берзаман Гарәфи абзыйның Себердә туган улы Аяз белән «Татарстан» журналында, берара Татарстан матбугат агентлыгында (ул анда баш мөхәррир иде) бергә эшләп алдык. Аяз әтисенә охшаган, ачык күңелле егет, табигать баласы. Талант ягыннан әйтүем. Яза торган темасы да табигать. Бүген ул берничә китап авторы. Шәхси гәзитен ачып җибәрде. 2004 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Улын беләсездер, ә менә Гарәфи Хәсәнов дигән ГУЛАГ тоткынын күрми калдыгыз. Анысы безгә насыйп булды!.. Кактуслар патшасы
Дөньясы ямь-яшел! Тәрәзә төпләре, өстәл-урындыклар, киштә-шүрлекләр, идәннең дүрт почмагы — чәнечкеле кактуслар белән тулган. Хуҗа шуларга патшалык итә. Туганнан туган сенлесе сүзләренә караганда, ялгызлыгы- буйдаклыгы да шуннан икән. Мин белмим. Әйе, бу замандашларының хәтеренә сеңеп калган тәҗрибәле табиб һәм талантлы драматург Шәриф Хөсәенов. Исән булса, үзе турында язарга рөхсәт бирмәс иде, мәгәр.
Әйдә, сүзем дога булып ирешсен! Хикәятем болайрак башлана. ... Узган гасырның алтмышынчы еллары. Төгәлрәк дисәгез, 1963 елның җәе. Ике буйдак, мөхәррир кардәшем Фәсхи Шакир белән «Гостелло» теплоходында Идел буйлап сәяхәт кылабыз. Ульян причалыннан Мәскәүгә менүче безнекедәй «Карл Маркс» теплоходы кузгалып бара. Палубасына бер чибәр кыз чыгып баскан. Ычкына бит кызыкай!..
— Сез татармы?
— Мишәр кызы
— Ни кызганыч!
— Әйе.
Атып калырга ашыгам:
— Казанга шылтыратыгыз. Телефоным — 64-68, алт-мыш дүрт, алтмыш си-геез...
Ял бетте. Күп нәрсә томанга төренде, чөнки колактан эшкә чумдык.
Редакциядә эш дигәнебез төнге сәгать берләргә кадәр сузыла. Егерме өч сәгать — безнең өчен кичке вакыт ул. Телефоным чәрелдәде.
Коммутаторның таләпчән боерыгы ишетелде. — Сезне Мәскәү сорый, сөйләшегез! — Алло, исәнмесез! Нишләп редакция?! — Редакция бу. Сезне Гумеров тыңлый, — дим. — Гафу итегез, мина «Гостелло» теплоходындагы егет кирәк иде.
Бер айдан соң Мәскәү чибәре Наза Нургалиева (кыз чактагы фамилиясе) белән әнә шулай телефон аша ипләп таныштык. Бичаракай өйгә шылтыратам дип уйлаган. Ә монда редакция. Каушады бераз. Кая инде ул чакта өй телефоннары! Аңлаштык. Кыз Щелково бистәсендә, Исмәгыйль бакчасы тирәсендә яши икән. һөнәре буенча тегүче. Тагын шунысын да искәртте Казанда әнисенең бертуган энесе, язучы Шәриф Хөсәенов яши, ди. Бик беләм, минәйтәм. Чөнки илленче елларда ук театрда аның «Профессор кияве» дигән комедиясен кат-кат караганым булды.
Шуннан ике арада хатлар китте. Төн йокысын качыра торганнарын урысчалап мин сырладым. Юк икән, машинкада секретаребыз шундый ук мишәр тумасы Равилә Тәкәнәева басып бирде. Корректурасын да үзе карады. Мәскәү кызына татарча язмыйлар бит инде.
Үтемле икән хатларым, кыз дөпелдәп Казанга кайтып төште Кышкы гыйнвар суыгында. Фабрикалары янгач, чираттан тыш ял биргәннәр үзенә Туташ белән Декабристлар-Восстание урамнары чатында очраштык. Чегән кызыдай серле, егылып китәрдәй чеп-чибәр икән москвичка. Үзебез дә төшеп калганнардан түгел: аякта жәйге түфли, бер кат чалбарнын «стрелкасы» май кисәрлек, балактан жил шәп уйный Теге бөтенләй хәтәр: болай да гәүдәле кыз биек үкчәгә менеп баскан, өстендә, ул чакта Казан кызларының төшенә дә кермәгән 25 мен сумлык юка эчле каракүл тун. Утыз-кырык градуста икәүләшеп дерелдибез, биибез...
Яшьлеккә кереп адаштым ахрысы, кыскарак тотасы иде шулай да. Кышын юньләп жылытмый торган «Костер» (исемен күр син анын!) кинотеатрында ниндидер фильм карап чыктык. Тагын урамда биибез. — Киттек безгә, чатны гына борыласы, Шәриф абый Кызыл Байрак урамында яши, — ди кыз.
Яхшысынмадым. Икенче чат борылышында торучы повестем герое Сафа Галиннарга (китапта Гали Сафин дип бирелгән) алып кердем үзен. Кунакчыл гаилә. Төн уртасына кадәр утырдык. Шунын белән шул дисән Д8 ярый. Дәвамы минем файдага түгел... Сонрак Наза Казанга кү"чеп кайткан Шул чорда Г.Камал театрында Шәрифнең «Әни килде» драмасы зур уныш белән барды. Кыз көн дә спектакльгә йөргән, килгәндер дип. мине күзләгән.
— Гел җиденче рәттә утыручы (җитәкчеләр һәм олы кунаклар рәте) егет ул булды ахрысы, — ди икән «Азат хатын» журналисты Кояш Тимбнковагв Абыйсын да тинтерәтеп бетергән. — Кояш, күрсәт әле шул егетне. — ди Шәриф — Өченче катка мен дә кара. Журналистлар берлегендә утыра. — дип җаваплый тегесе.
Минем ишекне ачып кына бага Шәриф Икенче катка төшкәч, күнелендәген ярып та сала: — Таныйм икән үзен. Озын өстәленен башыннан чак күренеп тора. Назанын яртысы гына, — пи болай да иэһөр гелле, кактуслары шикел к чәнечкеле драматур] Әмма цөрес әйткән, бахыр. На ia ханым, бу юлларны укып син дә бер елмай вле1 Онытмаган булсан яшьлекне
Шәриф абыеннын теге «өстәл башыннан чак күренеп гора» дигәненә һич үпкәләмим Дөресен чал ярыл әйтә горгая кеше и и бил габнб-духтыр, талантлы драматург. Татлы тәнкыйть
Чоры шул иле — тәнкыйть дигәннәре беренче нәүбәткә куелды Гөзит битләрендә басылган мәкаләдән ^ан. күпләр урыннарыннан очты Б) «төерне» йога алучылар яши бирде Бөгьзелөре, гөыам шомарып, «кимчелекләрне вакытында ачып, гур ярдәм күрсәткән өчен», журналистка рөхмә! бе [дерергө ашыкты Мон сый калләр \ еы бе ISH вә еш каба! Ә бер очрак бөтенләй киртәсеннән чыгып китә язды Якташ аба коткарды йеккеге Гукай районына (үзәге Олы Әтнә авылы), шикая нигезендә, герлекчелекиен горышын яктыртырга шп килдем Ни сәбәптәндер, райкоммын идеология секретаре Мөхәммәп Мозаффаровка (гадәттә гуры (ан-туры беренчегә юна юбез) пары и кердем Гүре бик гөксе
каршылады, әллә кем булып кыланды, аркылы горкылы сөйләште Хал бе ген ганышкач га «Без ю ан гый көлләр юк», гил, кырт киек- — Күрербез. Колхозларга чыгарга атыгыз бармы соң? — дим. — Минеке юк. — Табылыр...
Шулай булмыйча1 Республиканың төп гәзитеннән килдек ич. Сәфәргә райкомның беренче секретаре Хәниф Сафиуллин белән аның олы гәүдәле, урынында биеп торган «Орлик» кушаматлы (хәтердә каттан тагын) алмачуар юртагында кузгалдык. Хужа кеше бер дә теге Мозаффаров шикелле итенми Гади, игътибарлы, дустанә гәпләшә Дөньяны күргәнгә ошый. Җитмәсә, якташлар, икебез дә бер районнан икәнбез. Ул моңа балаларча куанды. Жылы мөгамәләсен сизеп, үземнең дә ачуым суына төште. Олы Мәнгәр, Бәхтияр авыдтарында фермаларны карадык, терлекчеләр белән очраштык
— Күргәннәремне язарга туры килер, — дидем киткәндә беренчегә. — Шулай да каты бәрелмә инде, якташ, обкомга барып житәрлек булмасын. Фермада тәртип ясарбыз анысы. Мәкаләңә җавапны Мозаффаровнын үзеннән яздырырмын. — Хәниф Сафиуллин акыллы җитәкче иде. Соңыннан республика «Сельхозтехника» берләшмәсендә озак еллар эшләде.
... Килде җавап хаты. «Иптәш Гумеров дорес тәнкыйтьләгән. Бүгенге көндә хаталар төзәтелде, фермадагы кимчелекләр бетерелде. Тәнкыйть өчен тагын бер кат рәхмәт авторга!..» Чыннан да хатка Мозаффаров кул куйган иде. Болаи озын итеп сөйләвемнең хикмәте бар. Берәр елдан Мөхәммәт Мозаффаров партия өлкә комитетының матбугат секторы җитәкчесе урындыгына менеп кунакламасынмы?! Шүрләдем, әлбәттә. Ул бит сугышта катнашкан, яраланган, аксап ук калган, орден-медаль колодкалары гына да әллә никадәр. Шуңа да үзен һәрвакыт эре тота. Әйтмим, безнең җаваплы мөхәррир белән генә түгел, хәтта, турыдан-туры җитәкчесе, обкомның Пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире Николай Андрианов белән дә бармак аша гына сөйләште. Тәмам туйганнар ахрысы моңардан. Мине Татарстан журналистлар берлеге идарәсе секретаре итеп раслаган көнне үк Андрианов татарчалап (чуваш егете безнең телне хәйран гына сукалый иде) тәкъдим ясады:
— Ычкын, давай, партшколга, туры матбугат секторына кайтырсың! Мозаффаров урынына димәде, әмма тел төбендә шул сизелде — секторга дип, атап әйтте. Теге чакта үземне мактап хат юллаган кешене ник батырыйм, ди. Районнарда зона семинарлары оештыру планнарымны карап кына чыга. хуплый. Чын дуслар без. Алыштырмадым Мозаффаровны. Сезнең белән җитәкчелек итәргә дә язмалы Югыйсә, обкомда бозыласым кон кебек ачык иде. Мозаффаровлар болаи да күп иде ич ул чакта...
Госман ГОМӘР
Редакциядән:
Озак еяяар матбугатта эшләгән, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре. «Юлбарыс тырнагы». «Мөһер» исемле детектив жанрдагы әсәрләр иҗат иткән, соңгы елларда журналыбызда атаклы шәхесләр тормышын шәрехләп язган язмалары белән еш катнашучы каләмдәшебез бу айда үзенең олуг юбилеен билгеләп үтә Аңа исәнлек-саулык, тыныч-имин көннәр, иҗади уңышлар тешбез
«Казан утлары» архивыннан
Алтмышынчы елларда редакциябезгә, кулына авыр букча тотып, бер хәбәрче килеп иори иде
— Ә-ә-ә. тюрколог, әйдә, түрдән уз! — дип каршы ала аны мөдиребез Хәл-әхвәл сорашалар, яшьлекләрен искә тошерәләр
— Госман. Гарәфетдин абыеңның материалларын \ к н генә каран җибәр шунда. Аны төзәтәсе юк. — ди Мәрьям апа. мина күрсәтмәсен җиткереп.
Ә менә табигать хикмәтләре, кош-кортлар, җәнлекләр тормышы гурында тучыны ни очен «тюрколог» дип йортә. бүгенгәчә гөшенә алмыйм Хәер, үзләре беләдер ул кадәресен?! Хәбәрчебез гади генә автор түгел анысы Я пчы Гарәфи (тулы исеме Гарәфетдин) Хәсәнон заманында әдәбият мәйданында үз атын уйнаткан шәхес. Анын соңрак басылган Кошларым-дус шрым» дигән китабы автор имзасы белән архивымда а к [Ә с ыслана Инде кыскача гына үзе белән танышыйк Гарәфетдин Казанда, анын да эшче-һонәрчсләр белән кайнап торган атаклы Яна unci.» [Ә һөнәрчеләр гаиләсендәтуып-үсә Шунда урта мәктәпне гәмамлыи Әдәбиятка бик ншм.ш килә. Элек Мәрьям Дибаева зшләгән «Яшь Ленинчы- (хәзерге «Сабантуй») [.иш силә басыла башлый. Уноч яшендә, Татарстан я (учыларынын Беренче съездында (1934), яшь автор буларак Кормили мөнбәренә күтәрелә, анда балалар әдәбияты турында я кынлы нотык гота Ka6ai ип әйтәм 13 яшендә! Соңыннан бу хакта Максим Горький ук- «Известия» гәзитендө язып чыга. яшь каләм иясен мактап телгә ала 1938-1941 елларда яшь авторның «Яр башында болан-, -Чуар гарвкан фаҗигасе», «Печән өсте яки 1өҢГӘр чыпчык» Һәм башка КИТаП ИрЫ ДӨНЬЯ КүрӨ
ГУЛА1 «илләре аны читләтеп үтми, унтугыз яшьлек erei яманаты чыккан Пе [әтән гөрмәсенә килен каба У i монда шагыйрь Хәсән Гуфан бе ыи бер камерада утыра Кыйналган өлкән каләмдәшенен яраланган к\ 1ЫН у юнен күлмәген ерткалан бәйли Шагыйрьне одеялына гөреп кылыта Болары готкыннарнын истәлегеннән дә мәгълүм фаш ир Камерадан вакьл 1ыча котылган Г.Хөсөнов тизрәк Себер якларына чыгып сыза Кызылъяр гөбөгендөге бер авылда ятим балалар йортында гада ипче аннары гәрбияче п\ п,]н хезмә! т . - Я (мыштан узмыш юк ш юр бил Башк тарный кайтыр вакыты якын [ашкан мә i (ә инде 1952 с ira аяк баскач l арөфи Хәсәновны гагын үзен сагалап торган ГУЯАГка имеп гыгалар Әмма абзыебыз, ни гөпченсәк гө, андагы \.< i юрне ачы [ып сөй [әмә ie \вы 1ына ^\ каптырып җибәргәннәр, сүз куертмаска аш «ерткөннөр иярсен Ьси., шунысын гына ым ми.!
Унөч ел утырганнан ton. иреккә чыгарылгач, Гарәфи Хәсәне шәһәренә кайтып урнаны Әйткәнемчә, редакциягә, яраткан rei матур матур хикәя язмалар китерде Мин алармы карап кына чью ни каләм i ыкмы ич л шунда \к м ш и ie п .11 ип ы саннарына пжь и м итем
Хезмәтен хөрмәтләгән редакторны кем яратмасын?! Гарәфи абзый туп-туры минем өстәл янына елыша, тормышым белән кызыксына, кайбер нәрсәләр хакында ихлас киңәшләрен бирә. Үзенен язасы планнары белән уртаклаша. ГУЛАГ анын рухын сындыра алмаган. Эчкерсез, ачык күңелле, җор телле булып калган.
Дөнья түгәрәк бит ул, егетләр! Берзаман Гарәфи абзыйның Себердә туган улы Аяз белән «Татарстан» журналында, берара Татарстан матбугат агентлыгында (ул анда баш мөхәррир иде) бергә эшләп алдык. Аяз әтисенә охшаган, ачык күңелле егет, табигать баласы. Талант ягыннан әйтүем. Яза торган темасы да табигать. Бүген ул берничә китап авторы. Шәхси гәзитен ачып җибәрде. 2004 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Улын беләсездер, ә менә Гарәфи Хәсәнов дигән ГУЛАГ тоткынын күрми калдыгыз. Анысы безгә насыйп булды!.. Кактуслар патшасы
Дөньясы ямь-яшел! Тәрәзә төпләре, өстәл-урындыклар, киштә-шүрлекләр, идәннең дүрт почмагы — чәнечкеле кактуслар белән тулган. Хуҗа шуларга патшалык итә. Туганнан туган сенлесе сүзләренә караганда, ялгызлыгы- буйдаклыгы да шуннан икән. Мин белмим. Әйе, бу замандашларының хәтеренә сеңеп калган тәҗрибәле табиб һәм талантлы драматург Шәриф Хөсәенов. Исән булса, үзе турында язарга рөхсәт бирмәс иде, мәгәр.
Әйдә, сүзем дога булып ирешсен! Хикәятем болайрак башлана. ... Узган гасырның алтмышынчы еллары. Төгәлрәк дисәгез, 1963 елның җәе. Ике буйдак, мөхәррир кардәшем Фәсхи Шакир белән «Гостелло» теплоходында Идел буйлап сәяхәт кылабыз. Ульян причалыннан Мәскәүгә менүче безнекедәй «Карл Маркс» теплоходы кузгалып бара. Палубасына бер чибәр кыз чыгып баскан. Ычкына бит кызыкай!..
— Сез татармы?
— Мишәр кызы
— Ни кызганыч!
— Әйе.
Атып калырга ашыгам:
— Казанга шылтыратыгыз. Телефоным — 64-68, алт-мыш дүрт, алтмыш си-геез...
Ял бетте. Күп нәрсә томанга төренде, чөнки колактан эшкә чумдык.
Редакциядә эш дигәнебез төнге сәгать берләргә кадәр сузыла. Егерме өч сәгать — безнең өчен кичке вакыт ул. Телефоным чәрелдәде.
Коммутаторның таләпчән боерыгы ишетелде. — Сезне Мәскәү сорый, сөйләшегез! — Алло, исәнмесез! Нишләп редакция?! — Редакция бу. Сезне Гумеров тыңлый, — дим. — Гафу итегез, мина «Гостелло» теплоходындагы егет кирәк иде.
Бер айдан соң Мәскәү чибәре Наза Нургалиева (кыз чактагы фамилиясе) белән әнә шулай телефон аша ипләп таныштык. Бичаракай өйгә шылтыратам дип уйлаган. Ә монда редакция. Каушады бераз. Кая инде ул чакта өй телефоннары! Аңлаштык. Кыз Щелково бистәсендә, Исмәгыйль бакчасы тирәсендә яши икән. һөнәре буенча тегүче. Тагын шунысын да искәртте Казанда әнисенең бертуган энесе, язучы Шәриф Хөсәенов яши, ди. Бик беләм, минәйтәм. Чөнки илленче елларда ук театрда аның «Профессор кияве» дигән комедиясен кат-кат караганым булды.
Шуннан ике арада хатлар китте. Төн йокысын качыра торганнарын урысчалап мин сырладым. Юк икән, машинкада секретаребыз шундый ук мишәр тумасы Равилә Тәкәнәева басып бирде. Корректурасын да үзе карады. Мәскәү кызына татарча язмыйлар бит инде.
Үтемле икән хатларым, кыз дөпелдәп Казанга кайтып төште Кышкы гыйнвар суыгында. Фабрикалары янгач, чираттан тыш ял биргәннәр үзенә Туташ белән Декабристлар-Восстание урамнары чатында очраштык. Чегән кызыдай серле, егылып китәрдәй чеп-чибәр икән москвичка. Үзебез дә төшеп калганнардан түгел: аякта жәйге түфли, бер кат чалбарнын «стрелкасы» май кисәрлек, балактан жил шәп уйный Теге бөтенләй хәтәр: болай да гәүдәле кыз биек үкчәгә менеп баскан, өстендә, ул чакта Казан кызларының төшенә дә кермәгән 25 мен сумлык юка эчле каракүл тун. Утыз-кырык градуста икәүләшеп дерелдибез, биибез...
Яшьлеккә кереп адаштым ахрысы, кыскарак тотасы иде шулай да. Кышын юньләп жылытмый торган «Костер» (исемен күр син анын!) кинотеатрында ниндидер фильм карап чыктык. Тагын урамда биибез. — Киттек безгә, чатны гына борыласы, Шәриф абый Кызыл Байрак урамында яши, — ди кыз.
Яхшысынмадым. Икенче чат борылышында торучы повестем герое Сафа Галиннарга (китапта Гали Сафин дип бирелгән) алып кердем үзен. Кунакчыл гаилә. Төн уртасына кадәр утырдык. Шунын белән шул дисән Д8 ярый. Дәвамы минем файдага түгел... Сонрак Наза Казанга кү"чеп кайткан Шул чорда Г.Камал театрында Шәрифнең «Әни килде» драмасы зур уныш белән барды. Кыз көн дә спектакльгә йөргән, килгәндер дип. мине күзләгән.
— Гел җиденче рәттә утыручы (җитәкчеләр һәм олы кунаклар рәте) егет ул булды ахрысы, — ди икән «Азат хатын» журналисты Кояш Тимбнковагв Абыйсын да тинтерәтеп бетергән. — Кояш, күрсәт әле шул егетне. — ди Шәриф — Өченче катка мен дә кара. Журналистлар берлегендә утыра. — дип җаваплый тегесе.
Минем ишекне ачып кына бага Шәриф Икенче катка төшкәч, күнелендәген ярып та сала: — Таныйм икән үзен. Озын өстәленен башыннан чак күренеп тора. Назанын яртысы гына, — пи болай да иэһөр гелле, кактуслары шикел к чәнечкеле драматур] Әмма цөрес әйткән, бахыр. На ia ханым, бу юлларны укып син дә бер елмай вле1 Онытмаган булсан яшьлекне
Шәриф абыеннын теге «өстәл башыннан чак күренеп гора» дигәненә һич үпкәләмим Дөресен чал ярыл әйтә горгая кеше и и бил габнб-духтыр, талантлы драматург. Татлы тәнкыйть
Чоры шул иле — тәнкыйть дигәннәре беренче нәүбәткә куелды Гөзит битләрендә басылган мәкаләдән ^ан. күпләр урыннарыннан очты Б) «төерне» йога алучылар яши бирде Бөгьзелөре, гөыам шомарып, «кимчелекләрне вакытында ачып, гур ярдәм күрсәткән өчен», журналистка рөхмә! бе [дерергө ашыкты Мон сый калләр \ еы бе ISH вә еш каба! Ә бер очрак бөтенләй киртәсеннән чыгып китә язды Якташ аба коткарды йеккеге Гукай районына (үзәге Олы Әтнә авылы), шикая нигезендә, герлекчелекиен горышын яктыртырга шп килдем Ни сәбәптәндер, райкоммын идеология секретаре Мөхәммәп Мозаффаровка (гадәттә гуры (ан-туры беренчегә юна юбез) пары и кердем Гүре бик гөксе
каршылады, әллә кем булып кыланды, аркылы горкылы сөйләште Хал бе ген ганышкач га «Без ю ан гый көлләр юк», гил, кырт киек- — Күрербез. Колхозларга чыгарга атыгыз бармы соң? — дим. — Минеке юк. — Табылыр...
Шулай булмыйча1 Республиканың төп гәзитеннән килдек ич. Сәфәргә райкомның беренче секретаре Хәниф Сафиуллин белән аның олы гәүдәле, урынында биеп торган «Орлик» кушаматлы (хәтердә каттан тагын) алмачуар юртагында кузгалдык. Хужа кеше бер дә теге Мозаффаров шикелле итенми Гади, игътибарлы, дустанә гәпләшә Дөньяны күргәнгә ошый. Җитмәсә, якташлар, икебез дә бер районнан икәнбез. Ул моңа балаларча куанды. Жылы мөгамәләсен сизеп, үземнең дә ачуым суына төште. Олы Мәнгәр, Бәхтияр авыдтарында фермаларны карадык, терлекчеләр белән очраштык
— Күргәннәремне язарга туры килер, — дидем киткәндә беренчегә. — Шулай да каты бәрелмә инде, якташ, обкомга барып житәрлек булмасын. Фермада тәртип ясарбыз анысы. Мәкаләңә җавапны Мозаффаровнын үзеннән яздырырмын. — Хәниф Сафиуллин акыллы җитәкче иде. Соңыннан республика «Сельхозтехника» берләшмәсендә озак еллар эшләде.
... Килде җавап хаты. «Иптәш Гумеров дорес тәнкыйтьләгән. Бүгенге көндә хаталар төзәтелде, фермадагы кимчелекләр бетерелде. Тәнкыйть өчен тагын бер кат рәхмәт авторга!..» Чыннан да хатка Мозаффаров кул куйган иде. Болаи озын итеп сөйләвемнең хикмәте бар. Берәр елдан Мөхәммәт Мозаффаров партия өлкә комитетының матбугат секторы җитәкчесе урындыгына менеп кунакламасынмы?! Шүрләдем, әлбәттә. Ул бит сугышта катнашкан, яраланган, аксап ук калган, орден-медаль колодкалары гына да әллә никадәр. Шуңа да үзен һәрвакыт эре тота. Әйтмим, безнең җаваплы мөхәррир белән генә түгел, хәтта, турыдан-туры җитәкчесе, обкомның Пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире Николай Андрианов белән дә бармак аша гына сөйләште. Тәмам туйганнар ахрысы моңардан. Мине Татарстан журналистлар берлеге идарәсе секретаре итеп раслаган көнне үк Андрианов татарчалап (чуваш егете безнең телне хәйран гына сукалый иде) тәкъдим ясады:
— Ычкын, давай, партшколга, туры матбугат секторына кайтырсың! Мозаффаров урынына димәде, әмма тел төбендә шул сизелде — секторга дип, атап әйтте. Теге чакта үземне мактап хат юллаган кешене ник батырыйм, ди. Районнарда зона семинарлары оештыру планнарымны карап кына чыга. хуплый. Чын дуслар без. Алыштырмадым Мозаффаровны. Сезнең белән җитәкчелек итәргә дә язмалы Югыйсә, обкомда бозыласым кон кебек ачык иде. Мозаффаровлар болаи да күп иде ич ул чакта...
Госман ГОМӘР
Редакциядән:
Озак еяяар матбугатта эшләгән, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре. «Юлбарыс тырнагы». «Мөһер» исемле детектив жанрдагы әсәрләр иҗат иткән, соңгы елларда журналыбызда атаклы шәхесләр тормышын шәрехләп язган язмалары белән еш катнашучы каләмдәшебез бу айда үзенең олуг юбилеен билгеләп үтә Аңа исәнлек-саулык, тыныч-имин көннәр, иҗади уңышлар тешбез
«Казан утлары» архивыннан
Комментариев нет:
Отправить комментарий